تذهیب روی قرآن

team-member-03-350x297

تذهیب روی قرآن

قديمي ترين قرآن هايي كه باقيمانده است اغلب به خط كوفي است تاريخ تحرير آنها را بايستي از قرن سوم هجري به بعد دانست. از طرز تذهيب و آرايش قرآن هايي كه قبل از اين زمان تدوين گرديده اند اطلاع چنداني در دست نيست ولي شايد به توان تاريخ تذهيب قرآن را همزمان با نوشتن آن دانست به اين معني كه نخست به منظور تعيين سر سوره ها، آيه ها و جزو ها آن را به نوعي تزيين مي نموده اند رفته رفته علاقه مفرط نسبت به قرآن و همچنين عشق به تجمل هنرمندان را بر آن داشت تا در تذهيب آن دقت بيشتري به كار برند و در نتيجه اين علامات از صورت سادگي بيرون آمد و جنبه تزييني به خود گرفت به خصوص كه اين قرآن ها براي امرا و شاهزادگان و بزرگان روز نوشته مي شده و اين امر خود يكي از علل توجه هنرمندان به تزيين بيشتر و بلاخره تكامل فن تذهيب گرديده است. در حواشي قرآن نيز گاهي نقش تزئيني از طرحهاي اسليمي ديده ميشود كه از حيث رنگ آميزي بسيار جالب ميباشد. علاوه بر رنگ طلا از الوان ديگر چون آبي، قرمز، سبز و پرتقالي نيز استفاده ميشده است. رويهم رفته در اين دوره صنعت تذهيب به اوج كمال و ترقي خود رسيده است.
صنایع دستی نقشینه
3

تاریخچه تذهیب روی قرآن

از طرز تذهيب و آرايش قرآنهائيكه قبل از اين زمان تدوين گرديده اطلاع چنداني در دست نيست ولي شايد بتوان تاريخ آرايش و تذهيب قرآن را همزمان با نوشتن آن دانست به اين معني كه نخست به منظور تعيين سر سوره ها، آيه ها، جزوه ها و سجده ها آن را به نوعي تزئين مي نموده اند. رفته رفته علاقه مفرط مسلمانان به قرآن و همچنين عشق به تجمل، هنرمندان را بر آن داشت تا در تذهيب آن دقت بيشتري بكار برند و در نتيجه اين آثار از صورت سادگي بيرون آمد و جنبه تزئيني به خود گرفت بخصوص كه اين قرآنها براي امرا و بزرگان و دولتمندان روز نوشته مي شد و اين امر خود يكي از علل توجه هنرمندان به تزيين بيشتر و بالاخره موجد تكامل فن تذهيب گرديده است. قديمي ترين قرآنهاي باقي مانده از قرون اوليه اسلام همگي به خط كوفي است، نقش و تزئين آنها تقريباً يكنواخت بوده فقط در صفحه اول وگاهي دو صفحه آخر با نقوش هندسي آرايش گرديده اند. سر سوره ها نيز غالباً داراي نقوش تزئيني بوده و عموماً در سمت راست آنها يك يا چند گل درشت وترنج طرح مي نموده اند. شروع سوره و اسم آن را هم به قلم زر مي نوشته اند و نقطه هاي حروف را با رنگ قرمز و سبز يا زعفران و آب طلا مشخص مي نموده اند. محل حزب و ساير علامات هم به همين شيوه مزين شده اند.
صنایع دستی نقشینه
4

انواع تذهیب

دو نوع برجسته از تذهیب را می‌توان مورد اشاره قرار داد؛ یکی تذهیب شانه‌ای که بر روی کاغذ ابری صورت می‌گرفته و مبدع آن آقا ابوطالب مدرّس، از دانشمندان عهد قاجار، بوده است و دیگری تذهیب مُعَرّق، نقش‌های اسلیمی، فرنگی، یا نقوش دیگری است که در حاشیه کتاب طراحی می‌شود و سپس مُذهّب یا صحّاف آن را با شفره (ابزاری آهنین و تیز با سر پهن که جلدسازان در برش چرم از آن استفاده می‌کردند) بریده و بیرون می‌آورد. سپس آن را روی کاغذی با رنگ تیره افکنده و آن نقش را از روی این کاغذ جدا کرده بر حاشیه کتاب می‌چسباند. در مرحله بعدی، مُذهّب اطراف آن را مُهره زده با زر می‌نویسد و میان آن‌را، با نقوش مورد نظر، طلااندازی می‌کند. این نوع تذهیب در عهد صفویان، از روزگار شاه طهماسب، متداول بود و عموماً بر حاشیه نسخه‌هایی تعبیه می‌شد که کاغذ آنها از نوع ختایی و ضخیم بوده و قابلیت پوست کردن را داشته است. پس از دوره صفویه، این نوع تذهیب از میان رفت و امروزه نیز متروک است.
صنایع دستی نقشینه