تذهیب روی چوب

تذهیب روی چوب (8)

تذهیب روی چوب

چوب در ایران از قدیمی ترین دوره های تاریخ در ایران مرسوم بود . در کتیبه هایی که از خزانهٔ داریوش در تخت جمشید بدست آمده سخن از پرداخت دستمزد به هنرمندانی است که روی درهای چوبی کنده کاری می کرده اند .
پاره ای از محققان نیز اظهارنظر کرده اند که قسمتی از پوشش تخت جمشید چوبی بوده و بر اثر آتش سوزی از بین رفته است و گروهی دیگر اظهارنظر کرده اند که برای سقف بندی کاخهای شوش و تخت جمشید از چوب سدر لبنان استفاده شده است .
از دورهٔ سلوکیها مدرک قابل توجهی در دست نیست و در دورهٔ اشکانیان جز در مواردی مانند تیروکمان سازی ( سایر صنایع آنان و از جمله صنایع چوبی از دورهٔ هخامنشیها عقب تر بوده است ) مـوارد دیگر دیـده نشده است . با این وجـود و عـلیرغم آنکه مـعماری این دوره به پای معماری دوره های قبل نمی رسیده ، استفاده از چوب در معماری کاملاً رواج داشته و نکته قابل توجهی که در معماری ساسانیان دیده می شود استفاده از کلافهای چوبی در میان دیوارهاست که ظاهراً به منظور استحکام بخشیدن به دیوارها انجام می شده و اقتباسی از نحوهٔ معماری رومیان و به روایتی دیگر معماری یونانیان بوده است .

اطلاعات موجود پیرامون صنایع چوب در دورهٔ صفویه بیشتر از طریق درهای مساجد ایرانی و ترکستان غربی و آنچه در موزه های مختلف مانند موزه های گلستان در تهران و موزه برلین وجود دارد به دست می آید و از نمونه های خوب این دوره یک جفت در ، ساخت علی بن صوفی با تاریخ ۹۱۵ هجری قمری ( ۱۵۲۹ میلادی ) و یک لنگه در دیگر ساخت حبیب الله با تاریخ ۹۹۵ هجـری قمری ( ۱۵۹۰ میلادی ) قابل اشاره می باشد .

1- طراحی‌ و انتقال‌ آن‌

۲- قلم‌گیری‌ کم‌ رنگ‌

۳- طلا اندازی‌ و رنگ‌ گله

۴- قلم‌گیری‌ مشکی‌

۵- رنگ‌ زمینه‌

۶- شرفه‌ و جدول‌ کشی‌

۷- پرداز گله

قلم مو
قلم مو را از موی سمور و موی پشت گردن گربه – بین دو کتف تا روی دم – درست می کنند. اغلب، موی زیر گلوی گربه را برای تهیه قلم مو مناسب دانسته اند؛ اما این نظر نادرست است.
طلا و نقره
از طلا برای زیباتر کردن و هماهنگی بیشتر بخشیدن به یک طرح تذهیب استفاده می شود. در قدیم، به ویژه در عهد سلجوقی، ورق طلا را بر روی کاغذ می چسباندند و سپس، طرح هایی را بر روی آن پیاده می کردند. این رویه ی کار، به خصوص در هنر کتاب آرایی مصریان، بسیار دیده شده است.
مهره
مهره را برای صیقلی کردن کاغذ و یا برای مهره زدن و براق کردن طلا و نقره به کار می برند. جنس مهره از عقیق و گاهی از یشم است. عقیق یمنی، بهترین عقیقی است که برای این کار مصرف می شود و عقیق های سلیمانی ایرانی، مصری و هندی نیز استفاده می شوند.
کاغذ
امروزه برای پیاده کردن طرح از روی کاغذ فرعی ِ طراحی شده بر روی کاغذ اصلی ، از کاغذ پوستی یا کالک استفاده می شود ، ولی در قدیم این گونه نبوده است. در گذشته، طرح نقش شده بر روی کاغذ را به وسیله سوزن، سوراخ سوراخ می کردند.
رنگ
رنگ از جمله مبحث های مهم نقاشی و تذهیب است. در گذشته، نقاشان و مذهّبان رنگهای مورد نیاز را خود با سختی فراوان، تهیه و آماده می کردند. فقط در دربار سلاطین، رنگسازان به نقاشان در این زمینه یاری می دادند. بدین سبب، نقاشان در زمینه ی رنگسازی و ترکیب رنگ ها بسیار آزموده و دانا بودند.
پرگار، ترلینگ، خط کش
پرگار، ترلینگ، خط کش از دیگر ابزارهای مورد استفاده در هنر تذهیب هستند که در قدیم، در نهایت زیبایی و استحکام، در ایران ساخته می شدند.