تاریخچه گل و مرغ

از نظر تاریخی ترکیب گیاهان و پرندگان از زمان دور شدن ترسیم گیاهان به طرح‌های هندسی آغاز شد. زیرا گل‌ها و گیاهان با بافت حلقه‌ای و پر خم و پیچ خود می‌توانند طرح‌های هندسی را بپذیرند اما پرندگان با نرمی اندام‌هایشان به طرح‌های غیرهندسی نیاز دارند.

آثار گل و مرغ از دوران سلجوقی، صفوی و قاجار وجود دارند که تفاوت‌هایی با هم دارند اما روند تغییرات آنها در طول زمان کند بوده است. در اواخر دوران صفویه پرندگان با دقت زیادی کشیده می‌شدند و پس از آن تغییر شگرفی در این هنر دیده نمی‌شود. در شیوه اجرا تفاوت‌هایی وجود دارد برای مثال در مکتب شیراز گلبرگ‌ها پُرتر هستند و در روش‌های دیگری کاملا نازک و اندک هستند.

اصطلاحی برای توصیف یک گونه از نقاشی قدیم ایرانی، که دارای موضوع گل، برگ، پرندگانی چون بلبل، و گاه پروانه بود. نقاشان، غالباً در بازنمایی موضوع از طبیعت مایه می گرفتند. و اسلوب پرداز به کار می بردند. به صورت نقاشی مستقل و یا در ارتباط با برخی هنرهای کاربردی (چون قلمدان نگاری)، متداول بوده است.نقاشی گل و مرغ، محتملاً، در نقاشی چینی ریشه داشت. محمد زمان، و سپس شفیع عباسی، نخستین نمونه های این گونه نقاشی را آفریدند.
بعداً شمار زیادی از هنرمندان سده های دوازدهم و سیزدهم هجری به آن روی آوردند. آثار لطفعلی شیرازی در این زمینه، به خصوص از لحاظ اسلوب کار، ممتازند

گل و مرغ نماد موهبت الهی و تجلی ظریف و لطیف آفریدگار است. گفتگوی عاشقانه گل و مرغ نیز به تسبیح‌گویی خداوند و ذکر حق تشبیه می‌شود. گل مقام معشوق را دارد و پرنده (مرغ)، عاشق. در نگارگری گل و مرغ ایجاد هارمونی بین عناصر نقاشی بسیار ظریف است. لازم نیست حتماً پرنده نیز در اثر ترسیم شود اما در صورت حضور به حالت انتظار صبورانه برای شکوفایی گل و عشقبازی با او است. پرنده گاه با اوج‌گیری و حالت سرمستی، خود را از عالم ماده جدا کرده و حالت صعود به سوی عالم غیرمادی دارد.رنگ‌آمیزی نقش‌های گل و مرغ و به طور کلی نگارگری ایرانی، واقع‌گرا نیست و نقاش در انتخاب رنگ‌ها کمابیش آزادی عمل دارد.هنرمندان تذهیب‌کار و نگارگران گل و مرغ و نیز هنرمندان عرصه نقاشی‌خط، مخصوصا در عرصه عبارات «بسم‌الله» و «آیات الهی» در مقطع حرفه‌ای و تخصصی گاهی از شرکت در نمایشگاه‌های اینچنینی سرباز می‌زنند.